بسطام پژوهیکاربران گرامی بسطام نیوز ،رحمت الله نجاتی از گنبدکاووس نقد و بررسی بر کتاب بسطام پژوهی اثر استاد سیدهادی میرآقایی داشته اند که به حضورتان تقدیم می گردد.


خوانندگان گرامی بسطام نیوز با آثار پژوهشی فاضل ارجمند آقای سیّدهادی میرآقایی آشنائی دارند و سلسله مقالات تحقیقی مشارالیه درباره سرزمین بسطام و سوابق تاریخی و ابنیه نفیس مذهبی و فرهنگی و مفاخر و بزرگان آن ،هر قسمت از ویژگی فوق العاده برخوردار و معرّف ذی قیمت سرافرازی های مردم آن سامان محسوب و برای علاقمندان و اهل تحقیق ،بسیار مغتنم و مفید می باشد .

این محقّق و فرهنگی فعّال و سخت کوش با آثاری که تدوین و منتشرکرده و نیز نوشته های موشکافانه ارزشمندی که در نشریات معتبر به چاپ رسانده ،بسیاری از زوایای پوشیده و تاریک تاریخ و فرهنگ و آداب و رسوم مردم منطقه را روشن ساخته و بدین ترتیب خدمات شایان تقدیری ارائه نموده و در بین اشخاصی که در عرصه های یادشده قدم گذارده اند ،سرآمد است و متولیّان امور بایستی قدردان کوشش های خستگی ناپذیر مشارالیه باشند .
 
اثر تازه ای که با همّت و مجاهدت این محقّق گرانقدر تدوین و چاپ و منتشر گردیده ،کتاب نفیس« بسطام پژوهی» است که توسط انتشارات «حبله رود» در دست پژوهشگران و علاقمندان قرار گرفته است.بدین منظورکه یک معرفی اجمالی از این مجموعه مفید صورت گیرد ،نخست به نقل فرازی از پیش گفتار آن می پردازیم که نوشته اند :

« اگر به دیده تحقیق و انصاف بنگریم ،ملّتی می تواند ادعّای استقلال فرهنگی داشته باشد که تاریخ و فرهنگ کشور خود را آن گونه که شایسته است ،بشناسد و علاوه بر حفظ آثار تاریخی خود ،معرّفی و توصیف آن را به جوانان و نوجوانان ،وجهه همّت خویش سازد ،زیرا تاریخ و آثار تاریخی یک کشور ،هویّت فرهنگی مردم آن کشور است و به تعبیر دیگر ،میراث فرهنگی یک کشور ،حافظه جمعی یک ملّت است » .

« مجموعه بناهای تاریخی بسطام ،نماد شهر بسطام است .چنان که آرامگاه حافظ و سعدی برای شیراز و آرامگاه فردوسی برای توس ،این مجموعه زیبا و کم نظیر ،گنجینه ای از فرهنگ و تمدّن ایران زمین و تجلّی فرهنگ و تاریخ ایران است .
تاکنون پژوهش هایی برای معرّفی و توصیف این مجموعه ،صورت گرفته است ،امّا کافی نیست » .
 
« مجموعه ای که مشاهده می کنید ،غیر از مقالات نگارنده ،مجموعه مقالات پژوهشی است که برخی مستشرقین و پژوهشگران ایرانی ،درباره معماری و تاریخ بسطام نوشته اند .چون سال های نگارش و چاپ آن ها در مجلات مختلف ،صورت گرفته بود و دسترسی به آن ها برای همگان میسر نبود ،نویسنده تصمیم گرفت تا مقالات مزبور را در مجموعه ای تدوین و گردآوری کند و به خوانندگان هدیه دهد. امیدوار است ،گام های اساسی برای معرّفی و شناسائی این مجموعه تاریخی برداشته شود » .(مقدّمه کتاب صفحات 1 و 2 » .

از جهت اینکه علاقمندان به مباحث تاریخی و میراث های فرهنگی ،از عناوین این مجموعه متنوّع آگاهی حاصل نمایند ،لازم دانسته شد که اشاراتی ولو مختصر به این مطلب داشته و در خلال طرح موضوع مقالات در حدّ گنجایش این نوشته ،به متن آن ها نیز پرداخته و شناخت بیشتری را به خوانندگان گرامی منتقل نماید :

اوّلین مقاله با عنوان «برج آرامگاهی پره دار بسطام» تحقیق و نوشته «رابرت هیلن براند» ،دانشگاه ادینبورک ،مترجم :کرامت الله افسر :(صفحات 7الی36 ) . این برج که از نمونه های بسیار ممتاز آرامگاههایی است که از سده یازدهم تا چهاردهم میلادی مورد توجه قرار گرفته است تحت عناوین زیر :

«نوع پلان» ،« نمای بیرونی» ،« ایوان» ،« کنار هم قرار گرفتن مسجد و برج آرامگاهی» ،«درون بنا» ،« ویژگی های درونی دیگر» ،« تزیین خارجی» ،« تزیین ایوان» ،«مصالح» ،« خصوصیات ساختمانی» ،« نتیجه گیری» ،با ارئه طرح ها و تصاویر متعدّد ،با استفاده از 51 منبع به ابعاد وجوانب و ویژگی های این بنای ارجمند پرداخته و در پایان اضافه کرده است که :« اهمیّت این برج نه سبب طفلی است که برای او بنا گردیده ،بلکه به خاطر استادی است که مسئولیّت بنای آن را بر عهده داشته است .یعنی«محمّد بن الحسین الدامغانی» که وی در مقام معمار و خطاط و کچ کار استادکار از هنر سنتّی است که نیک دریافته که چگونه سنّت دیرین مذکور را با اصالتی ظریف و پاکیزه نیرو بخشد» .(نقل ازصفحة 33متن).

دومین مقاله :«کتیبة برج آرامگاهی بسطام» ( تحلیلی برخط شناسی ایلخانی) نوشتة : شیلا . س ، بلر – دانشگاه هاروارد مترجم : کرامت الله افسر ،در این مقاله نیز با 60 جدول و 12 تصویر ،متن کتیبه و چگونگی و خصوصیات معماری آن را به تفصیل تشریح کرده اند که برای بهره گیری بیشتر بایستی به صفحات 37 الی 66 کتاب مراجعه شود .

مقاله سوم :« معماری دوره اسلامی ،سده هشتم هجری» ،(بررسی معماری مجموعة تاریخی بسطام) نوشته پروفسور« آرتورپوپ »  مترجم دکتر باقرآیت الله زاده شیرازی ،(صفحات 67 الی 76 ) .

مقاله چهارم : «معماران دامغانی درمجموعه بسطام »نوشته دکتر محمّدابراهیم زارعی استادیار گروه باستان شناسی دانشگاه بوعلی سینا همدان .

در این مقاله به آثار و ابنیه نفیسی که در مجموعه تاریخی بسطام توسط سه هنرمند دامغانی ساخته شده ،به صورت ویژه به جزئیات هنر آنان پرداخته و در معرّفی آنان می نویسد :« در مورد این استادکاران هنرمند ،مسلّم است که بنا به خواست حکّام ،شهر موطن خویش را به قصد انجام امور محوّله برای مدّتی نه برای همیشه ترک نموده و آثاری را خلق کرده اند که قابل تأمل و بررسی دقیق و گسترده اند.

از جمله این معماران می توان از سه معمار دامغانی که از یک خانواده بوده و به« المهندس البنا» معروف اند ،به اسامی :« حسین بن ابی طالب » و « محمّد بن الحسین» و « حاجی بن الحسین» اشاره نمود که در طراحی و ساخت بناهای مجموعه بایزید بسطامی شهر بسطام نقش اساسی داشته اند .
بر روی این آثار کتیبه هایی وجود دارد که از افراد مذکور با عناوینی مانند :«المهندس» ،«المهندس البنا» و «الجصّاص» و «البنا» یاد شده است » .

این مقاله که صفحات 77 الی93 کتاب را در برگرفته ،طرح ها و تصاویر جالبی از ابنیه و آثاری که هنرمندان مذکور ایجاد کرده اند ارائه گردیده که برای علاقمندان بسیار جالب توجه است .

مقاله پنجم :«مسجد جامع بسطام از دیدگاه باستان شناختی » ،نوشته  آقای دکتر محمدابراهیم زارعی(نویسنده مقاله قبلی)، در این مقاله پس از«چکیده » و «مقدّمه» ،با عناوین :«موقعیّت مسجد» ،«مطالعات پیشین» ،«بررسی معماری تغییر و تحولات مسجد» ،الف :صحن اصلی(حیاط) ،ب :« شبستان شرقی» ،ج:« شبستان غربی » ،د:«سردر ورودی» ،«تزیینات معماری» ،« محراب مسجد ».« کتیبه های مسجد جامع بسطام» ،الف:« کتیبه خط کوفی» ب:«کتیبه های خط ثلث» ،«زمان ساخت» ،تغییرات و هنرمندان مسجد» ،نتیجه گیری ،به معرّفی این بنای نفیس اسلامی  پرداخته و در صفحات 94 الی 119 جای گرفته و عکس های متعدّدی از جای جای مسجد ،مقاله را زینت داده است .

مقاله ششم :«کتیبه ای نویافته در بسطام » به قلم دکتر شهریار عدل .

در این نوشته کتیبه ای معرّفی شده است که در مهرماه سال 1363 از زیر گچ کاری های مجموعة امامزاده محمّد(ع) و بایزید کشف شده و به طوری که نوشته اند :« کتیبة مکشوفه ،نظر به تاریخ آن و زیبایی شگفت آور و طول و ارتفاع کم نظیر آن بی شک به عنوان یکی از ارزنده ترین کتیبه های ایران اسلامی در سطح جهان شناخته خواهد شد و نام استاد « محمّدبن الحسین بن ابی طالب المهندس بنا الدامغانی» سازنده چیره دست شیعه را که نامش در محراب همین مسجد آمده است پرآوازه تر خواهد ساخت » . (نقل از صفحة 126 کتاب) . این مقاله و تصاویرآن در صفحات 120 الی 126 درج شده است .

مقاله هفتم :«نگاهی به برداشت ها و دیدهای شمارگانی(دیجیتالی) و فتوگرامتری شده زوزن بسطام» از شهریار عدل .اقتباس اصغر کریمی به یاری افزوده هایی از نویسنده ،(صفحات 127 الی 135)

مقاله هشتم :«نقوش مقرنس های ایوان ایلخانی در مجموعه بسطام»  نوشته لاله مهدی نژاد مقدم ،(صفحات 136 الی149)

مقالة نهم :« تعامل معماری و شعر در مجموعه تاریخی بسطام » نوشتة سیّد هادی میرآقایی (صفحات 150 الی 186)

مقاله دهم : «مدرسه سازی در دوره تیموری»(نمونه موردی ،مدرسه شاهرخیه بسطام) به قلم دکتر محمّدابراهیم زارعی و سیّد هادی میرآقایی(صفحات 189الی214 ).

مقاله یازدهم :« شهر بسطام و مجموعه تاریخی آن » نوشته محمّدعلی مخلصی کارشناس پژوهشکده زبان شناسی کتیبه و متون ،(صفحات 215 الی 244) .

مقاله دوازدم :«بسطام به روایت ناصرالدین شاه»،( باتوجه به دو سفر او به خراسان صفحات 245 الی 282) .

مقاله سیزدهم :محله ها و روستاهای گمنام و قدیمی بسطام در قرون دوم و سوم(مقارن با زمان بایزید بسطامی) با استناد بر«کتاب النور» (صفحات 283 الی 302) .

مقاله چهاردهم :«تأملی بر خدمات برخی مشاهیر بسطام به ایران و اسلام »(صفحات 303 الی 342) ،که سه مقاله فوق از تحقیقات و نوشته های آقای میرآقایی می باشد .

لازم به ذکر است که مقالات یاد شده شامل مطالب متنوّع و آگاهی های ارزنده و نیز تصاور متعدّد از ابنیه و اشخاص و اسناد و وقف نامه است و برای اهل تحقیق و علاقمندان به مباحث فوق جالب توجه بوده و مفید و مورد استفاده خواهد بود .

ضمناٌ باید متذکّر شود که « اصطلاحات معماری» و«فهرست ها» شامل :1- آیات و احادیث 2-اشعار عربی 3-اشعار فارسی 4-اسامی اشخاص 5 -مکان ها 6-کتاب ها ،صفحات 347 الی 373 را به خود اختصاص داده است که نشان از جامعیّت این اثر می باشد .

خلاصه کلام این که این مجموعه پژوهشی ،مأخذی علمی و مطمئن و پرثمر برای پژوهشگران و برای مردم منطقه نیز متنی افخارآفرین است و تهیه و مطالعه این مجموعه ارجمند را به علاقمندان و مردم آن سامان  توصیه می نماید و اطمینان دارد کسانی که کتاب مزبور را دردست داشته باشند ،حظّی وافر حاصل کرده و با آگاهی هایی که در خصوص میراث های مذهبی و فرهنگی و تاریخی  بسطام به صورت جامع در این اثر درج شده ،بیشتر از گذشته به سرزمین معنوی و باصفای خود خواهند بالید .      

در پایان توفیق روزافزون مؤلف فرزانه را در انجام خدمات تحقیقی فرهنگی و تاریخی از درگاه حداوند متعال مسئلت دارم .
اجرکم عندالله.

با تشکر از استاد رحمت الله نجاتی از گنبدکاووس

نوشته شده در تاریخ جمعه 3 بهمن 1393    | توسط: بسطام نیوز    | طبقه بندی: بسطام، شهرستان بسطام، اخبار شهرستان بسطام، مشاهیر شهرستان بسطام،     |
نظرات()