قله شاهوار بسطام سرمنشا چشمه ساران و سیراب کننده جنگل های شمالی و دشت های جنوبی آن است، این کوه در شکل گیری تمدن کهن قاره کوچک و کشت و کار و رونق این سرزمین نقشی حیاتی داشته و دارد. 

بسطام، شاهرود و تمام روستاهای دامنه آن مدیون این قله پربرف و دره های سرسبزش است و آیندگان نیز چاره ای جز چشم امید داشتن بر این عظمت کم نظیر ندارند، اما امروز انفجار و تخریب صخره ها و طبیعت حیات بخش شاهوار برای استخراج “بوکسیت” به منظور تولید آلومینا، آنهم با قیمتی بالاتر از قیمت تمام شده آن در بازار جهانی، نه فقط منطقه وسیعی را به لحاظ زیستی کاملا نابود کرده است، بلکه عوارض و عواقب آن از جمله سیل، تخریب و آلوده شدن ذخایر آب زیرزمینی شاهرود و بسطام، تهدیدی جدی برای حیات طبیعی منطقه خواهد بود که از آن جمله سیل ویرانگر منطقه تاش در سال گذشته را می توان به عنوان نشانه ای جدی از شکل گیری این خطر نام برد.

*تخـریـب در ارتـفاع

۳۵۰۰ متری قله عملیات بهره‌برداری از معدن بوکسیت که از سال۹۲ در دامنه های شاهوار آغاز شده بود، اکنون تا ارتفاع ۳۵۰۰متری قله شاهوار پیش رفته و این درحالی است که قله شاهوار ۳۹۵۰متر ارتفاع دارد.دوستداران محیط زیست جمعه گذشته با دهان روزه مسیری نه چندان هموار را که البته به یمن تخریب وحشتناک منطقه قابلیت تردد خودروهای سواری تا ارتفاع ۳۴۰۰متری را دارد طی کردند تا با تشکیل زنجیره انسانی به این تخریب فاجعه بار طبیعت اعتراض کنند.

یک استاد دانشگاه تهران که طی روزهای گذشته از منطقه بازدید کرده است، ادامه این روند را علاوه بر تخریب‌های گسترده محیط‌ زیست منطقه باعث شکل‌گیری کانون ریزگرد و آلودگی آب مطرح کرد و گفت: در این منطقه خاک در حجم بسیار زیادی از دامنه و ارتفاعات در حال برداشت است؛ حتی در شیب‌های ۶۰درجه هم این برداشت در حال انجام است؛ حال آنکه خاکی که به این شکل از منطقه برداشت می‌شود بسیار باارزش و عامل پایداری و تثبیت منطقه است.

دکتر حسین آخانی، بر ضرورت حفاظت از محیط‌ زیست به‌ ویژه اکوسیستم‌های شکننده‌ای نظیر ارتفاعات شاهوار تأکید کرد و افزود: وقتی به این شکل و در این حجم و اندازه خاک برداشت می‌شود طبیعی است که پوشش گیاهی منحصر به فرد منطقه از جمله جنگل ارس و پوشش‌های گیاهی «بالشتکی خاردار» که نقش مهمی در تثبیت خاک دارند، نابود و منطقه تبدیل به کانون ریزگرد می‌شود.
آخانی می‌گوید:
روزانه ۲۰ تا ۳۰کامیون در منطقه تردد می‌کنندو تردد این تعداد کامیون و ماشین‌آلات سنگین دیگر از جمله بولدوزرها هر روز حجم وسیعی گردوخاک در منطقه ایجاد می‌کند. این گردوخاک جنگل‌های ارس و نیز گیاهان منطقه را پوشانده و به مرور زمان باعث نابودی آنها می‌شود.

استاد دانشگاه تهران می گوید: با توجه به برف‌ خیزبودن منطقه، چنانچه سیلی در منطقه جاری شود روستای تاش که در پایین‌ دست قرار گرفته با خطر جدی مواجه خواهد شد.

آخانی همچنین به تأثیر منفی گردوخاک ناشی از برداشت خاک معدن بر کشاورزی و باغداری مردم منطقه اشاره کرد و گفت: این اراضی به مرور زمان قابلیت خود را از دست خواهند داد؛ همچنان‌ که درختان میوه هم به‌دلیل گردوخاک آسیب جدی خواهند دید و احتمال خشک شدن آنها دور از انتظار نیست.

*مرثیه ای بر مرگ شاهوار

امیرحسین ولیان یک فعال محیط زیست در این باره در محل بازدید میدانی از میزان تخریب ها می گوید:ما باید سوگواری کنیم و از بی توجهی مسئولین شرمگین باشیم که کوه شاهوار در حال ویرانی است و آنها فقط پشت میز خود نشسته اند.

مدیرعامل جمعیت دیدبان طبیعت ایران با بیان اینکه شاهوار مایه افتخار و مباهات کوهنوردان کل کشور است و کشور به شاهوار می نازد می گوید: متاسفانه سرعت این ویرانگی تعجب آور است به شکلی که می توان گفت در یک چشم به هم زدن یک فاجعه رخ داده است .

وی می گوید:متاسفانه در یک زمان کم با چنین سرعتی با این حجم تخریب دامن زده اند‌ که دل هر انسانی را بدرد می آورد.

ولیان با بیان اینکه در روز بلایای طبیعی مسئولین حرف‌هایی از مبارزه و کاهش بلایای طبیعی می‌زنند افزود: ولی امروز با این حجم تخریب زمینه ساز بلایای طبیعی‌ می‌شویم و زمینه را برای ایجاد سیل ویرانگر فراهم می کنیم.

وی می گوید: وقتی برخی مسئولین از ادامه فعالیت این معدن مخرب در دل کوهستان حمایت می کنند و متاسفانه مسئولان محیط زیست‌ و منابع طبیعی هم سکوت اختیار کرده اند، تبدیل کوهستان به بیابان شتاب بیشتری گرفته استولیان می‌گوید: هنوز هم دیر نشده و باید حرکتی را آغاز کنیم در سطح ملی باید اقدامی صورت گیرد تا این گونه تخریب ها را متوقف کنیم و حتی آن ها را وادار کنیم به تخریبی که در عرصه ایجاد کرده اند، خسارت بپردازند و طبیعت را ترمیم کنند.

*درد دل اهالی روستای تاش

یکی از اهالی روستای تاش در باره حداقل عوارض ناشی از برداشت سنگ معدن در این منطقه می گوید: خشک شدن چشمه های آب در اثر انفجارات معدن، آلوده شدن آب
آشامیدنی و از بین رفتن جاذبه های طبیعی منطقه که منطقه ای ییلاقی و گردشگری است و بالاخره تخریب یکی از مهمترین زیستگاه های حیات وحش منطقه، تنها بخشی از مشکلات ساکنان محل است.

جمعی از اهالی نیز می گویند: آلودگی های زیست محیطی شامل آب، خاک و هوا، علاوه بر ایجاد خسارات فراوان به منابع طبیعی و حیات وحش منطقه، موجب خسارات جبران ناپذیر و نابودی محصولات باغی و زراعی و دامی و ایجاد آسیب های اقتصادی و کاهش درآمد خانوار مردم شریف و شهیدپرور تاش شده است.

آنان می گویند آثار مخرب انفجارهای معدن بوکسیت، این نگرانی را به وجود آورده است که مبادا این تخریب ها در زمانی نه چندان دور منجر به قطع آب رودخانه پیر میشی که برای روستای تاش جنبه حیاتی دارد ،شود

رئیس اسبق محیط زیست و منابع طبیعی شاهرود نیز می گوید: مهمترین مسئله اینجا آلودگی آبها و بهم خوردن جریان آبی و مسیر آب راه ها است و متاسفانه در وسعت وعمق زیاد آب راهها را به هم زده اند و با بارندگی شدید میزان فرسایش خاک بسیار زیاد خواهد شد.

جلالی می گوید:با توجه به اینکه بافت کوه بهم خورده است مواد بوکسیت که مواد سمی نیز هستند با بارندگی وارد آبها می شوند.


وی می گوید:با حساسیتی که در منطقه وجود داشته و با توجه به روباز بودن معدن مسایل زیست محیطی به درستی لحاظ نشده است و محیط زیست هم که چون منطقه حفاظت شده نیست خودش را کنار کشیده است در صورتی که آلودگی خاک، آب وآلودگی صوتی و تخریب پوشش گیاهی مربوط به محیط زیست است که هم اکنون حاصل شده است و امور آب هم که حافظ آب ها و منابع زیرزمینی هستند خودشان را کنار کشیده اند.


وی با تاکید بر اینکه با همین قوانین موجود که وجود دارد
می شود میزان تخزیب را کاهش داد، می گوید:کسی مخالف اشتغال، بهره برداری و تولید نیست، بحث توسعه پایدار است ولی به چه قیمتی؟

کوه شاهوار از یک طرف تا گرگان از یک طرف تا خوش ییلاق و از طرف دیگر دشت مجن و بسطام را تحت پوشش خود قرار می دهد تمام آبهای زیرزمینی منطقه بسطام و گرگان از این کوه تامین می شود بالغ بر یک میلیون نفر جمعیت در اطراف این کوه زندگی می کنند و ما داریم این کوه را که مرکز تولید آب و مرکز کنترل آب و هوا و تنظیم کننده مسایل اقلیمی است را به دست خودمان از بین میبریم .

*تولید به چه قیمتی؟!

این فعال زیست محیطی می گوید:تولید چیز بسیار خوبی است ولی نه به قیمت نابود کردن محیط زیست، ما می توانیم هر دو را داشته باشیم بیش از ۲۰ کیلومتر در منطقه جاده سازی شده و درختان بسیاری قطع شده است و این حرکتی که ایجاد شده و این میزان سرمایه گذاری که صورت گرفته نشان از این داردکه در آینده نزدیک شاهد افزایش تخریب ها خواهیم بود.

وی پیرامون حضور جانوران بومی در این منطقه می گوید: خرس قهوه ای که زادگاهش در این منطقه که به چشمه خرسی معروف بوده به احتمال زیاد از این منطقه رفته است و کل و میش هنوز وجود دارد و ما آمده ایم وطن این حیوانات را گرفته و تخریب کرده ایم و حیات وحش را آواره کرده ایم.

یک عضو سمن های زیست محیطی شهرستان نیز می گوید: چیزی که اینجا ما را نگران کرده است تخریب بیش از حد و تخریب خارج از منطقه معدن است.

محسن ابراهیمی می گوید: سه ماه قبل که اینجا برف بود تا ایستگاه دوم با ماشین امکان تردد بود ولی امروز تا ارتفاع بیش از ۳۴۰۰ متری را می توان با خودرو سواری رفت.

وی می گوید:باید برای تغذیه کارخانه از معدن استفاده شود ولی باید بر اساس سیاست های برنامه توسعه، معادن بعد از کاووش گری و استخراج حتی المقدورمحل به شکل اولیه برگردانده شوند،براستی در این وسعت آیا می شود تخریب ها را ترمیم کرد؟

این فعال محیط زیست می گوید:چقدر درختان اورس و رستنی ها در اینجا قطع شده است و قطعاً نمی توان این خسارت ها را جبران کرد.وی می گوید: در گذشته کوهنوردان با حضور در منطقه به راحتی می توانستند خرس ها را ببینند ولی الان با دوربین هم حتی حیواناتی مانند کل و میش را نمی توان دید و اگر با این روند به صورت دورانی تخریب ها را ادامه دهند دیگر چیزی از شاهوار نمی ماند و این حرکت به صورت دورانی تخریب را چندین برابر می کند.

وی در پایان می گوید:متاسفانه دیگر حس کوهنوردی در شاهوار وجود ندارد و جذابیت کوهنوردی از بین رفته است.


یک کارشناس آموزشی در این خصوص می گوید:جای تاسف دارد بجای اینکه به جای خسارتی که به این زیبایی وارد کنیم دست به تخریب گسترده می زنیم.


رضا فریدونی
می گوید: روستای تاش را می توان به وسیله اکوتوریسم پربرکت کرد نه اینکه با تخریب این منطقه را از بین ببریم. وی می گوید:از مسئولین انتظار می رود محیط زیست را تنها بفهمند و آن را درک کنند و محیط زیست رافقط کاشتن چند درخت ندانند.




*جای خالی کوهنوردان

لیلی قاسمی از اعضای طبیعت گرد شاهرود و یکی از بانوان کوهنورد شهرستان
می گوید: در گذشته با هر کوهنوردی که صحبت می کردیم، کوه شاهوار را به عنوان پیش زمینه برای صعود به قله های مرتفع کشور و دنیا انتخاب معرفی می کرد ولی اکنون خبری از صعود کوهنوردان و کوهنوردی در شاهوار نیست.

خانم قاسمی گفت:امیدواریم با کمک طبیعت دوستان کشورمان از تخریب بیشتر شاهوار جلوگیری کنیم و مسئولین امر نیز باید ارزیابی های محیط زیستی را در این منطقه جدی بگیرند و باید با تمام توان در جهت حفظ منابع طبیعی تلاش کنیم.

مسئولان در حالی بر عملیات گسترده معدنکاری در ارتفاعات شاهوار چشم بسته‌اند که برداشت خاک از منطقه در شیب‌های تند از یک سو‌ باعث ریزش‌های متعدد شده و از سوی دیگر، منشأ آب رودخانه را به‌شدت آلوده کرده است.


کوه بزرگ شاهوار در مرز استان سمنان و گلستان و در شمال شهرستان بسطام و شمال آبادی نکارمَن و شرق روستای تاش و در جنوب آبادی سیاه مرزکوه واقع شده است شاهوار بلندترین قله البرز شرقی و یکی از مهم‌ترین منابع تأمین‌کننده آب کشاورزی و شرب منطقه است.

وجود درختان ارس، اهمیت این منطقه را دوچندان کرده؛ علاوه بر این، از زیستگاه‌های اصلی خرس قهوه‌ای ایرانی محسوب می‌شود اما از آنجا که در کشور ما هنوز ارزش‌های زیست‌محیطی در فعالیت‌های معدنکاری، عمرانی و اجرایی جایی ندارد این اکوسیستم بسیار ارزشمند و در عین حال شکننده بر اثر برداشت‌های گسترده خاک در حال نابودی است.


در نهایت آنچه که در شاهوار اتفاق افتاده است یک فاجعه زیست محیطی است که مسئولان نه فقط باید از ادامه این روند تخریبی جلوگیری کنند بلکه باید پاسخگوی افکار عمومی در باره علت سکوت خود در این چند سال باشند.


امروز حیات بسیاری از گونه های گیاهی در کنار حیوانات منحصر به فرد نیز زندگی و امرار معاش عده زیادی از مردم در کانون خطر جدی قرار گرفته است و اگر این سکوت همچنان ادامه داشته باشد با تخریب کامل شاهوار زندگی در این منطقه نابود خواهد شد.



منبع :اطلاعات

نوشته شده در تاریخ چهارشنبه 31 خرداد 1396    | توسط: بسطام نیوز    | طبقه بندی: بسطام، شهرستان بسطام، اخبار شهرستان بسطام،     |
نظرات()